Gepubliceerd op 11 juli 2026 om 22:54
Alle micrometers hebben een fabricagetolerantie op de vlakheid van het aambeeld — doorgaans ±0,3-0,6 μm. Na duizenden metingen en eventuele stoten of overbelasting slijten de aambeelden en verslechtert de vlakheid. Bij 1 μm aambeeld-welving geeft de micrometer een systematische fout van 1-2 μm, afhankelijk van de grootte van het werkstuk — wat de nauwkeurigheidsspecificatie van ±0,003 mm volledig teniet kan doen.
Hoe verifieer je de vlakheid van het aambeeld? Er is geen gewoon meetinstrument dat een vlakheid van 1 μm op een vlak object kan meten. Een andere micrometer is even onnauwkeurig als degene die je wilt verifiëren. Een meetklok heeft niet voldoende resolutie. Een coördinatenmeetmachine kan puntsgewijs meten, maar de vlakheidsintegraal vereist interpolatie.
De oplossing is sinds 1665 dezelfde gebleven: OPTISCHE INTERFERENTIE. Isaac Newton ontdekte het fenomeen met zijn ringen (Newtonringen), Fizeau ontwikkelde de methode in de jaren 1860 verder. Door de lichtgolflengte als meeteenheid te gebruiken, bereik je precisiemetrologie op het niveau van 0,1-0,3 μm met slechts een glazen schijf van Ø 30 mm en een natriumlamp.
De interferentiefysica in drie stappen
De optische interferentieplaat is een precisiegeslepen stuk glas van optische kwaliteit. Beide zijden zijn vlakgepolijst tot een nauwkeurigheid van 0,15 μm. Zo komt de meting tot stand:
- Plaats de optische plaat op het vlakke oppervlak van het werkstuk. Bijvoorbeeld op het aambeeld van de micrometer. Druk heel licht aan zodat de plaat goed aansluit.
- Belicht de plaat met monochromatisch licht. De standaardkeuze is een natriumlamp met golflengte 589 nm (geeloranje). Als alternatief kan wit licht worden gebruikt (wat gekleurde franjes geeft), maar dat is minder nauwkeurig.
- Observeer de donkere/lichte LIJNEN (franjes) die ontstaan. Het aantal, de vorm en de verdeling van de franjes vertellen je alles over de vlakheid van het oppervlak.
Elke donker-lichtfranjecyclus vertegenwoordigt 1 golflengte = 589 nm = 0,589 μm totaal weglengteverschil. Omdat het licht DOOR de plaat naar BENEDEN en weer OMHOOG gaat, is de effectieve vlakheidsverandering per franje = 589/2 = 294,5 nm ≈ 0,29 μm.
Hoe franjes puur optisch ontstaan
De fysica erachter is interferentie tussen twee gereflecteerde lichtstromen:
- Stroom 1: Licht wordt gereflecteerd door de ONDERKANT van de optische plaat (de zijde die het werkstuk raakt).
- Stroom 2: Licht gaat door de plaat, wordt gereflecteerd door het OPPERVLAK VAN HET WERKSTUK en gaat terug door de plaat.
Als de twee stromen een verschil van een HEEL AANTAL GOLFLENGTES hebben, zijn ze in fase → versterken elkaar → LICHTE franje. Als ze een HALVE GOLFLENGTE-verschil hebben, zijn ze in tegenfase → heffen elkaar op → DONKERE franje.
Het weglengteverschil tussen de stromen = 2 × de spleetdikte tussen de plaat en het werkstuk. Dus:
- 0 nm spleet → in fase → lichte franje (contactpunt).
- 147 nm spleet → in tegenfase → donkere franje.
- 294 nm spleet → in fase → volgende lichte franje.
- 441 nm spleet → in tegenfase → volgende donkere franje.
Op oppervlakken van werkstukken met een verschillende spleet op verschillende posities (dat wil zeggen een niet-vlak oppervlak) ontstaat een PATROON van franjes. Vergelijk dit met een perfect vlak oppervlak, waarbij er idealiter geen franjes zouden zijn (alleen uniform licht).
Vlakheid aflezen aan de hand van het aantal franjes
Standaardbeoordeling van vlakheid:
Situatie 1: Helemaal geen franjes. Het werkstuk is VLAK binnen 0,3 μm (minder dan één franje). Beste geval.
Situatie 2: Parallelle rechte franjes. Het werkstuk is GEDEELTELIJK WIGVORMIG. Het aantal franjes wordt over de diameter geteld. Bijv. 3 franjes → spleetverandering van 3 × 0,29 = 0,87 μm over een diameter van 30 mm. Het oppervlak is recht maar scheef met 0,87 μm/30 mm = 29 μm/m.
Situatie 3: Gebogen franjes (kromlijnig). Het werkstuk is KOMVORMIG (concaaf of convex). Het aantal franjes wordt geteld van het centrum naar de rand.
Situatie 4: Onregelmatige franjes (bulten, deuken). Het werkstuk heeft LOKALE vlakheidsafwijkingen. Klassiek symptoom van slijtage, corrosie of een stoot.
Situatie 5: Newtonringen (concentrische gekleurde franjes). Het werkstuk heeft een focuspunt. Klassiek symptoom van een beschadigd aambeeld.
Waarom precies een natriumlamp?
De standaard lichtbron voor optische interferentiemetrologie is een natriumdamplamp (Na-lamp). Geen fluorescentielamp, geen LED, geen halogeen — juist natriumdamp. De reden:
- Zeer smalle spectraalband: een Na-lamp straalt bijna uitsluitend uit bij 588,995 nm en 589,592 nm (D1- en D2-spectraallijnen). Deze monochromaticiteit geeft scherpe, duidelijk gedefinieerde franjes.
- Coherentielengte: natriumlicht heeft een relatief lange optische coherentielengte (~1 mm), voldoende voor interferentie op de afstanden die bij vlakheidsmetrologie horen.
- Zichtbare gele kleur: het menselijk oog is zeer gevoelig voor geeloranje licht (~589 nm). Franjes zijn met het blote oog eenvoudig te tellen.
- Historische standaard: alle metrologische leerboeken en normen verwijzen naar de Na-D-lijn. Deze golflengte vormt de basis voor internationale meetstandaarden.
Als alternatief kun je een goedkopere lichtbron gebruiken: een gele monochromatische LED (~589 nm) of een gefilterde witlichtlamp. De kwaliteit is iets lager, maar wel praktisch bruikbaar.
Specificaties van deze Schut-interferentieplaat
- Materiaal: optisch glas van het type BK7 of fluorietglas (afhankelijk van levering).
- Diameter: 30 mm.
- Dikte: 12,00 mm.
- Vlakheid aan beide zijden: ≤ 0,15 μm (kwart golflengte).
- Parallelliteit tussen de zijden: ≤ 0,3 μm.
- Optisch oppervlak: geslepen tot λ/4 (kwart golflengte) precisie. Antireflectiecoating optioneel.
- Voor micrometers met spindelsteek 0,5 mm: past op standaardmicrometers uit de 25 mm-incrementserie.
Met een vlakheid van 0,15 μm op de plaat zelf is deze zo dicht bij perfect als praktische metrologie toelaat. Elke vlakheidsafwijking die je op het werkstuk waarneemt, komt van het WERKSTUK zelf, niet van de plaat.
Praktische werkwijze voor micrometerverificatie
- Reinig het aambeeld en het spindeloppervlak van de micrometer met isopropylalcohol. Vingervet of stof geeft valse franjes.
- Open de micrometer en plaats de optische plaat op het aambeeld. Druk licht aan met de spindel zodat de plaat stevig ligt.
- Plaats de natriumlamp zo dat het licht bijna loodrecht op de plaat valt.
- Kijk door de plaat naar het aambeeld. Tel de franjes.
- Noteer aantal, vorm en verdeling.
- Beoordeel of de vlakheid binnen de geaccepteerde specificatie valt (doorgaans 1-2 franjes = 0,3-0,6 μm vlakheid is OK voor een werkplaatsmicrometer).
- Draai de plaat 45° en herhaal. Dit zorgt ervoor dat de franjes geen toevallige artefacten zijn.
- Herhaal dit ook voor het spindeloppervlak.
- Documenteer het resultaat in het kalibratielogboek.
Andere toepassingen
Verificatie van afdichtingsvlakken: hydraulische cilinders, kleppen, membranen. Een vlakheid onder 0,5 μm is vaak vereist voor een effectieve afdichting.
Optiekproductie: verificatie van lensvlakken en filtervlakken.
Halfgeleiderindustrie: wafers, maskerplaten. Submicrometervlakheid is kritisch.
Wetenschappelijke instrumentatie: vlakke oppervlakken van spectrometers, laseroptiek.
Referentiewerk voor kalibratielaboratoria: interne standaarden voor optische metrologie.
Onderwijsinstellingen: technische universiteiten, opleidingen werktuigbouwkunde. Klassiek onderwijs in optische metrologie.
Kwaliteitscontrole bij precisieslijpen: verificatie van de kwaliteit van slijpmachines door het uitgevoerde werk te testen.
Onderhoud en gebruik
- Raak het gepolijste oppervlak nooit met de vingers aan. Huidzweet bevat chloriden die microscopische corrosie veroorzaken.
- Gebruik katoenen handschoenen of optische tissues voor het hanteren.
- Extreem valgevoelig. Optisch glas is broos.
- Reinig uitsluitend met isopropylalcohol en optische tissues. Nooit papieren handdoekjes of gewone doeken gebruiken (geeft microkrassen).
- Bewaar in een beschermende koker met schuiminleg.
- Kalibratieverificatie jaarlijks of na vermoedelijke schade. Stuur op naar een geaccrediteerd optisch metrologielaboratorium.
- Levensduur bij correcte behandeling: 30+ jaar.
Vergelijking met andere vlakheidsmeetmethoden
Optische interferentie (deze): 1.324 kr. Precisie 0,1-0,3 μm. Voor vlakke vlakken Ø 5-100 mm.
Meetklok sweep: 500-3.000 kr. Precisie 1-5 μm. Voor grotere vlakken, mechanische meting.
Elektronische vlakheidstester: 10.000-50.000 kr. Precisie 0,5-2 μm. Voor geautomatiseerde kwaliteitscontrole.
Interferometer (professioneel): 100.000-500.000 kr. Precisie 0,05-0,1 μm. Voor de laseroptiek-industrie.
De optische interferentieplaat is de sweet spot voor werkplaatsmetrologie: extreme precisie tegen een laboratoriumprijs.
Wat je voor je geld krijgt
Schut planparallelle optische interferentieplaat, enkelstuk Ø 30 mm × 12 mm dik, vlakheid aan beide oppervlakken ≤ 0,15 μm, parallelliteit tussen de oppervlakken ≤ 0,3 μm, optisch glas van BK7-kwaliteit, speciaal ontworpen voor micrometerverificatie (compatibel met de standaard 25 mm-incrementserie micrometers met 0,5 mm spindelsteek), geleverd in een beschermende koker. 1.324 kr.
Standaardgereedschap voor kwaliteitscontrole van de aambeeldvlakheid van micrometers, en voor algemene precisievlakheidsverificatie van kleine werkstukken. In combinatie met een natriumlamp (200-500 kr) krijg je een complete precisiemetrologie-opstelling voor onder de 2.000 kr — vergeleken met professionele interferometers die 100.000+ kr kosten. Voor de dagelijkse praktijk van gereedschapmakers, kalibratielaboratoria of kwaliteitscontrole in de optische industrie is dit instrument een van de krachtigste metrologiehulpmiddelen per kroon.
Lees meer: Planparallelle optische interferentieplaat in de webshop →